De wording van een Spinozabeeld

Spinoza_1

Je zeurt maar een eind weg, zei ik tegen dat kutstemmetje van ‘kan ik het wel, nee dat lukt me nooit, vergeet het’. Ik ging eindelijk de belofte inlossen om voor mijn broer een portretkop van Spinoza te maken en schreef me in voor een beeldhouwweek, want alle begin is moeilijk.

Hoe zag Spinoza eruit? Er zijn enorm veel beelden van Spinoza, kijk maar op http://spinoza.blogse.nl/log/spinoza-in-beeld.html. En een hoop schilderijen. Afgezien van de grote ogen, een forse neus, een smal gezicht en een flinke bos haar bleken ze enorm uiteen te lopen. Dat gaf mij alvast een beetje moed. En sommige beelden vond ik ronduit bagger. Dat kon ik in ieder geval zelf beter, ha! Ik koos twee goeie voorbeelden en printte ze uit om mee te nemen naar de beeldhouwweek:

Sp3webFrédéric Hexamer, Den Haag, 1880. Foto: Leon Kuunders  

Sp2webSchilder onbekend, circa1665

Middag 1 beeldhouwweek

Bij René van der Wiel heb ik eerder een zomercursus gevolgd. Het heet ‘beeldhouwweek’, maar je kunt het materiaal kiezen wat je wilt, als je maar driedimensionaal werkt. Als je erom vraagt geeft hij tips en hij zal het nooit zomaar effe overnemen van je. Hij dringt zich niet op, is onderwijl zelf lekker bezig met andere dingen, maar ziet veel en is op de juiste manier aanwezig. Kortom, een door mij geliefde beeldhouwdocent. Ik toog naar de Metaalkathedraal in De Meern, waarachter een veldje was ingericht voor de cursus.

Sp4web

Mijn broer wilde dat het beeld in de tuin kon staan, dus had ik speciale buitenklei. Een heel brood (zoals dat heet), tien kilo, dat was wel genoeg dacht ik.

René zette op de beeldhouwbok een plankje met een stok, voor de stabiliteit tijdens het werken kon ik het beste daarop het beeld maken. En toen liep hij weg. Hum, wat nu? Een brood klei en een rechtopstaande stok. Goed, het hele brood in de lengte bovenop de stok gezet en dan maar met kracht omlaag duwen. Prima, de klei zat om de stok heen en ik kon aan het werk. 

Ai, tien kilo bleek al gauw helemaal niet genoeg. Wat nu? René had nog wel klei, maar dat was geen buitenklei. De winkel in Soest was morgen pas weer open. Aan een kleinere kop maken dacht ik niet eens, ik wilde verder. Dan maar een gedeelte doen met binnenklei. Dan kan het beeld maar niet in de tuin. Maar geeft dat geen probleem met bakken, twee soorten klei? Dat bleef ongewis. Resultaat was dat ik onwillekeurig zuinig bleef met de binnenklei, en Spinoza veel minder haar kreeg dan op het mooie voorbeeldschilderij.

Aan het eind van de middag was het brood klei een kop geworden:

Sp5web

Jaha, nog lang niet af.

Middag 2

Hoe maak je in vredesnaam ogen? René nodig. Ah, gewoon eerst apart de oogleden in elkaar knutselen, ze erop plakken, een beetje opvullen en een rond gat erin voor de pupil, dan valt de schaduw er mooi in en krijg je sprekende ogen. Okee.

Ziehier het resultaat. Ach zieltje. En die stok steekt er wel heel charmant bovenuit:

Sp6web

Middag 3

Verder aan neus, mond, ogen, haar.

Middag 4

Het haar moest langer vond ik. En jeetje, hoe ziet de nek van een man er eigenlijk uit? Een tijdje het terrein van de Metaalkathedraal rondgelopen op zoek naar mannennekken. Toch René maar even gevraagd hoe dit aan te pakken. Het moest geen stierenek worden maar ook geen meisjesnek.

Middag 5

De laatste middag. Op deze foto glimt ie een beetje omdat ie net natgespoten was. René: ‘Is het echt de eerste keer dat je zo’n kop maakt?’ Ja. ‘Maar het is Spinoza niet’. Oei. Neejanee. Tja.

Sp9web

Thuis

En toen moest ik em thuis afmaken.

Daar heb ik eerst die rare stok er maar eens uitgetrokken. Maar hoe kon ik verder werken? Ik had geen bok. Met een stoeltje op de tafel stond ie tenminste zo hoog dat ik kon zien wat ik deed.

Sp10web

Het heeft lang geduurd. Af en toe werkte ik eraan, voor de rest stond ie, om niet uit te drogen, in plastic gehuld te wachten. Want er was nog een moeilijke kwestie, waar ik maar geen beslissing over kon nemen. René had me afgeraden hem te bakken, want het risico dat ie uit elkaar zou spatten in de oven was groot. Ik werkte, had hij gezegd, niet als een keramist, maar als een beeldhouwer en er kwam allemaal lucht in de klei. Hij vond dat ik em het beste kon laten gieten. Maar dat is pingping. En dan moet je eerst een mal maken, zo technisch ben ik niet. Piekerdepieker, wat te doen? Als je een beeld van klei ongebakken laat, breekt het makkelijk en wordt het lelijk grijzig van al het stof dat erin trekt.

Uiteindelijk besloot ik het er toch op te wagen met de oven. Maar dan moest de kop eerst uitgehold om het risico van uit elkaar spatten te verkleinen. En om daar bij te kunnen moest de edele hersenpan gelicht.

Van deze beschamende lobotomie heb ik geen foto’s.

En toen ging hij de oven in, twaalf uur lang, temperatuur langzaam opgevoerd, de laatste twee uur op 950 graden. En het is gelukt!

Mijn versie van Spinoza was af!

Daarna heb ik een sokkel gemaakt: een blok hout met een St.Marc-sopje gereinigd, geschuurd en gebeitst. Buurman de timmerman heeft een gat in de sokkel gemaakt en daarin een kleine stok gelijmd, zodat ie zowel op en af de sokkel kan, maar er niet zomaar afvalt als je em verplaatst.

Sp11web

En een lakzegel maakte ik. Spinoza lakte zijn brieven dicht met een eigen lakstempel. Het zegel kon aan een leren vetertouwtje mooi om de sokkel heen.

Sp12web

En. Maar. Dus. Is het nu Spinoza of niet?

Misschien is het een kruising geworden tussen Spinoza en Jezus, met wat ingrediënten erbij van mijn broer en van mijzelf. Maar wie zal het zeggen, afhankelijk van de lichtval lijkt ie telkens weer anders.

Spinoza_2

Anyway. Nu staat ie bij mijn broer op de vleugel. Ik denk dat ie daar helemaal in zijn sas is, want in de kamer erboven staan alle werken van Spinoza. En dat verheft de ziel, wie je ook bent.

Zonder sokkel. Dat is mooier, want op de vleugel staat ie hoger dan op een tafel. En zonder lakzegel, want waar moet je dat ding kwijt zonder sokkel. Dingen gaan altijd anders dan je denkt en in de planning hebt. Caute: wees behoedzaam. Maar niet te.

Sp13web

Op de verzamelsite van beelden en werken over Spinoza, Spinoza.blogse.nl, staat inmiddels (4 januari) een blog over dit beeld. 

 

 

 

 

 

Philo van de week

Verdraagzaamheid is een onderdeel van rechtvaardigheid - Marcus Aurelius

Philo van de week